تبلیغات
محیی - نگاهی به روان‌شناسی نوین در ایران (1)
 
دوشنبه 31 فروردین 1394 :: نویسنده : حمید
از پنج قرن قبل از میلاد,مباحث فلسفی و از جمله مبحث ماهیت انسان در فلسفه یونان مطرح بوده است,فلاسفه ای چون ارسطو و افلاطون,پرچمداران این علم به شمار می آیند.این رونق علمی در شهرهای آتن و اسکندریه تا زمان امپراطور روم شرقی ادامه داشت اما سرانجام به دستور وی,در سال 529میلادی دانشگاهها تعطیل و مدارس این دو شهر بسته شد؛بنابراین دانشمندان از بیم جان متواری شدند و بدین ترتیب مشعل پرفروغ علم و فلسفه در آن دیار خاموش گشت.[1]رفته رفته... .
روانشناسی اسلامی، تاریخچه روانشناسی در ایران، پسیکولوژی،روح،روان


[1] .مصباح یزدی-1379

از پنج قرن قبل از میلاد,مباحث فلسفی و از جمله مبحث ماهیت انسان در فلسفه یونان مطرح بوده است,فلاسفه ای چون ارسطو و افلاطون,پرچمداران این علم به شمار می آیند.این رونق علمی در شهرهای آتن و اسکندریه تا زمان امپراطور روم شرقی ادامه داشت اما سرانجام به دستور وی,در سال 529میلادی دانشگاهها تعطیل و مدارس این دو شهر بسته شد؛بنابراین دانشمندان از بیم جان متواری شدند و بدین ترتیب مشعل پرفروغ علم و فلسفه در آن دیار خاموش گشت.[1]رفته رفته تفکر فلسفی یونان به مغرب و مشرق زمین گسیل یافت. تا قرن 16میلادی(شروع دوره رنسانس) در کشورهای اروپائی تنها مباحثی از فلسفه مطرح می شد که با معتقدات مسیحیت و اربابان کلیسا در تضاد نباشد.[2]

رشد فلسفه یونان در ایران نیز در خور توجه است.طبق نقل تاریخ,ترجمه اولین کتب فلسفی به زبان عربی با دستور مأمون الرشید-خلیفه عباسی-که محل حکومت وی در ایران بوده,انجام گرفته است.وی ابتدا برای تأئید مذهب معتزله, دستور ترجمه کتب منطق و فلسفه را داد وسپس به ترجمه کلیه تألیفات ارسطو پرداخت.بنابراین در اوائل قرن سوم هجری(9میلادی)ترجمه آن کتاب ها آغاز گشت.[3]

وبعد در سیر تاریخی, فلسفه اسلامی توسط دانشمندانی چون ابونصر فارابی,ابوعلی سینا و... با استفاده از فلسفه یونان و ایران باستان نضج یافته به شکل کاملتری درآمد.[4]

یکی از مباحث بسیار مهم در فلسفه یونان,مبحث شناخت«ماهیت انسان»بوده است. این ماهیت در فلسفه اسلامی به واژه«نفس »ترجمه گردید و علمی که عهده دار بررسی آن شد؛«علم النفس»نامگذاری شد.این علم در گذشته جزء طبیعیات و امروزه در مبحث الهیات فلسفه جای دارد و درباره واقعیت نفس,جوهریت وتجرد آن,قوا وکیفیت رابطه نفس و بدن,حدوث وقدم نفس,بطلان تناسخ و سعادت و شقاوت انسان بحث می نماید.[5]

روح،روان،نفس، روانشناسی اسلامی، تاریخچه روانشناسی

اما در فلسفه غرب با بهره گیری از فلسفه یونان؛ این حقیقت انسان با واژه «پسیک[6]» معرفی می شده و کم کم با انشعاب علوم از فلسفه ,دانش مستقلی به نام«پسیکولوژی[7]» شکل گرفت .به گفته مورخین آنچه نظام فلسفه قدیم را از پسیکولوژی(روان شناسی جدید) متمایز ساخت و پیدایش آن را به عنوان یک علم مستقل نمود؛رویکرد ها و فنون مورد استفاده بود.به گفته آنان تا ربع آخر قرن نوزدهم,فیلسوفان ماهیت انسان را از راه گمانه زنی,کشف و شهود و تعمیم مبتنی بر تجارب محدود خود ,مطالعه می کردندواما هنگامی که گمان نمودند ابزارهای علوم طبیعی و زیست شناسی برای پاسخ گوئی در مورد پرسشها در مورد ماهیت انسان(که از این پس «ذهن» تعبیر می شد) مفیدند؛به مشاهدات کنترل شده در آزمایشگاه ها روی آوردند و در همین زمان بود که پسیکولوژی (روان شناسی)هویتی مستقل از ریشه های فلسفی اش کسب نمود.[8]

نکته قابل توجه این است که در سیر حرکت فلسفه یونان از قرن ششم میلادی تا هیجدهم میلادی در اروپا, ماهیت انسان از موجودی غیر مادی و مجرد تا امری مادی و قابل مشاهده آزمایشگاهی تنزل یافت [9]و مکاتب مختلف فلسفه غرب از جمله مکتب ماتریالیسم دیالکتیک به تفسیر و تحلیل این امر پرداختند.این تغییر رویکرد صرفا به کشورهای غربی  محدود نشد بلکه به سمت مشرق زمین و از آن جمله کشور ایران نیز وارد گردید و از این پس کرسی تدریس«فلسفه غرب»آمیخته با «حکمت و فلسفه اسلامی»در دانشگاه های ایران بنا گردید.

با اعلام استقلال علم جدید پسیکولوژی(روان شناسی) از فلسفه غرب,رفته رفته زمزمه های آن به کشورایران هم رسید و اندیشمندان ایرانی نیز به فکر انشعاب این علم  از فلسفه ایرانی افتادند.تا آنجا که نگارنده بررسی نموده,می شود گفت اولین کتاب در این زمینه را تقی ارانی در حدود سال 1306هجری شمسی(1927 میلادی)یعنی حدود پنجاه سال بعد از تاسیس رسمی علم جدید روان شناسی در اروپا[10], به رشته تحریر درآورده است .وی که تحصیل کرده کشورهای اروپائی در رشته هائی از جمله فلسفه غرب است ,بعد از بازگشت به ایران آثاری از جمله کتاب«پسیکولوژی یا علم روح» را منتشر نموده است.در این کتاب وی ابتدا به مشکل بودن تألیف کتابی در موضوع علم روح و مشکل بودن ترجمه اصطلاحات آن به زبان فارسی اشاره کرده و می گوید در این کتاب برای واژه «پسیکولوژی»لغت وضع نکرده بلکه معنی و مفهوم آن را بیان نموده و در واقع «علم روح»معنا و مفهوم پسیکولوژی می باشد.

روانشناسان،تاریخچه روانشناسی،روانشناسی اسلامی

بعد از آن در سال 1317ه.ش کتاب«علم النفس یا روان شناسی از لحاظ تربیت»توسط دکتر علی اکبر سیاسی انتشار یافت.ظاهرا اولین کسی که اصطلاح «روان شناسی»را به این علم نهاده,ایشان است.به گفته وی«یکی از بزرگترین مشکلاتی که در ضمن تألیف این کتاب با آن مواجه بوده ام,یافتن اصطلاحات لازم برای تعبیر معانی تازه ای است که هر روز در این علم پیدا می شود»[11] وبعد به استفاده کردن از منابع حکمت شرق برای این کار اشاره نموده می نویسد:

«...روی هم رفته تا مدتی نمی توان اصطلاحاتی که حکمای بزرگ ایران چون ابن سینا و ملاصدرا و... بکار برده اند بی استفاده گذاشته شود.»[12]

وی اضافه می کند شکی نیست که بسیاری از این کلمات قدیم مانند لفظ«نفس»و بسیاری از الفاظ دیگر دلالت تام بر معانی جدید ندارد! لیکن هیچ مانعی نبود که به تجدید تعریف آنها پرداخته شود.

به نظر می رسد این اولین انحراف در تعریف یک علم جدید است.زیرا علی رغم اینکه واژه«نفس»در فلسفه حکمای اسلامی همچون ابن سینا[13] تعریف مشخصی داشته و ناظر به حقیقت غیرمادی انسان است و از طرف دیگر در رویکرد دینی و قرآنی جامعه مسلمانان ایران, این واژه هیچگاه معنای مادی نداشته,با این حال این مترجم محترم بی هیچ قید و مشابهتی همان لفظ را در معنای جدید بکار می برد.

برای بررسی بیشتر این مطلب بهتر است موضوع روان شناسی را در نگاه پیشگامان این علم در ایران جستجو نموده و مقصود آنها از روح و ضمیر و نفس را آشکار نمائیم.دکتر ارانی ,موضوع این علم را تحقیق«ماهیت»و «خواص»روح دانسته و«روح»هم یعنی خواص معین از صور و اشکال مخصوص ماده!.او می نویسد:

«علم روح عبارت از تحقیق و فهم روابط علت و معلولی در تغییرات روحی است».[14]

وی به تبعیت از فلسفه ماتریالیسم دیالکتیک (که خود از مروجان این مکتب غربی در ایران است)می گوید:

اگر اجزاء ماده ,رابطه زمانی و مکانی مخصوص نسبت به هم پیدا کنند ذی روح می شود و روح عبارت است از همان اجزاء ماده ذی روح .به گمان وی سابقا راجع به موضوع روح,بشر در اشتباه بوده و آن را موجود مخصوص می دانست اما امروزه ماتریالیسم دیالکتیک از طرفی ماده را مولد روح دانسته و از طرفی برای روح موجودیت مخصوص قائل نیست.[15]

ادامه دارد...



[1] .مصباح یزدی-1379

[2] .مصباح یزدی-ص27

[3] ابراهیم حسن, حسن, تاریخ سیاسی اسلام,ترجمه ابوالقاسم پاینده-1360ه ش به نقل ازپیشوائی-1376

[4] .مصباح یزدی-همان

[5] .غروی-1374

[6]psyche

[7]psychology

[8] .سیف-ص57

[9] .شکر کن-1380.

[10].اغلب مورخین,تاریخچه روان شناسی علمی را از حدود سالهای1880میلادی مقارن با تاسیس اولین آزمایشگاه روان شناسی در لایپزیک مقارن می دانند.ر.ج کاردان-1368

[11] .سیاسی-ص6- 1355

[12].سیاسی-ص7

[13] .ابن سینا نفس را اینگونه تعریف می نماید:کمال نخستین جسم آلی است از آن جهت که با اختیار عقل و استنباط رأی دست اندکار اعمال است و نیز از آن جهت که امور کلی را درک می کند.ر.ج مصباح یزدی-همان.

[14] .ارانی-همان-ص9

[15] .ارانی –همان-ص44





نوع مطلب :
برچسب ها : روانشناسی اسلامی، تاریخچه روانشناسی در ایران، فلسفه اسلامی، روان، ماتریالیسم، پسیکولوژی، تقی ارانی،
لینک های مرتبط : نورمگز،


سه شنبه 17 مرداد 1396 06:39 ق.ظ
This is my first time pay a visit at here and i am actually happy to read everthing at alone place.
یکشنبه 15 مرداد 1396 03:57 ب.ظ
You can certainly see your skills in the article you write.
The sector hopes for even more passionate writers like you who are not afraid to mention how they believe.

At all times follow your heart.
شنبه 7 مرداد 1396 12:01 ب.ظ
There is definately a lot to learn about this issue.
I love all the points you've made.
یکشنبه 24 اردیبهشت 1396 11:14 ب.ظ
My spouse and I stumbled over here from a different web page and
thought I may as well check things out. I like what I
see so i am just following you. Look forward to going over your web page
for a second time.
دوشنبه 14 فروردین 1396 03:43 ق.ظ
My brother recommended I may like this website. He used to be totally right.
This post truly made my day. You can not imagine just how so much
time I had spent for this info! Thank you!
دوشنبه 31 فروردین 1394 11:31 ق.ظ
عزیزم تا حالا یه لیست جالب از متنوع ترین وبلاگ ها رو داشتی؟ می خوای ببینی؟ کافیه بهم سر بزنی
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


محیی
وبلاگی برای زندگی
درباره وبلاگ

نوشتارهای حمید رفیعی هنر

مدیر وبلاگ : حمید
نویسندگان
نظرسنجی
وقتی مطلب جدیدی در وبلاگ محیی می بینید ترجیح میدهید چه کنید؟








آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :